Ζαγοροχώρια, Ιωάννινα, Αρχαιολογικοί χώροι


Αρχαιολογικοί χώροι
Αρχαίος οικισμός Βίτσας Ζαγορίου Ο αρχαιολογικός αυτός χώρος που είναι ιδιαίτερης ιστορικής σημασίας βρίσκεται στη θέση Γενίτσαρη, στα όρια των κοινοτήτων Βίτσας και Μονοδενδρίου στο Κεντρικό Ζαγόρι. Περιλαμβάνει μολοσσικό οικισμό και δύο νεκροταφεία, το ένα προς το βόρειο και το άλλο προς το νότιο τμήμα του οικισμού. Έχει ανακαλυφθεί ότι ο οικισμός αυτός κατοικήθηκε από τον 9ο ως το τέλος του 4ου αιώνα π.Χ. και οι ανασκαφές έχουν φέρει στο φως πολλά σημαντικά στοιχεία για τη ζωή, τον πολιτισμό καθώς και τα έθιμα των Μολοσσών. Οι ανασκαφές ξεκίνησαν τυχαία το 1965 και συνεχίστηκαν τμηματικά ως το 1981 με διακοπές κάποιων ετών. Το πιο εντυπωσιακό χαρακτηριστικό των νεκροταφείων είναι η επαλληλία των τάφων (σε πολλά σημεία υπήρχαν μέχρι και τέσσερα στρώματα τάφων) και η ποικιλία στον τρόπο κατασκευής τους, ανάλογα με τη σύσταση του εδάφους. Σπουδαίο επίσης είναι το γεγονός ότι καμία καύση νεκρών δε διαπιστώθηκε στα 500 αυτά χρόνια που κατοικούσαν στην περιοχή οι Μολοσσοί, γεγονός που συμφωνεί απόλυτα με το έθιμο του ενταφιασμού που κυριαρχεί στη Βίτσα.
Κλειδί H προϊστορική αυτή θέση της ανώτερης Παλαιολιθικής εποχής βρίσκεται σε βραχοσκεπή στο κατώτερο τμήμα της χαράδρας του Βοϊδομάτη, σε υψόμετρο 500 μέτρων. Η ανασκαφή της ξεκίνησε το 1983 και ολοκληρώθηκε το 1988. Έχει νότιο προσανατολισμό, το πλάτος της είναι 25 μέτρα και το βάθος της 10 μέτρα περίπου. Η παρουσία του ανθρώπου στη θέση αυτή χρονολογείται γύρω στο 14.000 π.Χ. και η συνεχής χρήση της εντοπίζεται μέχρι και το 12.000 π.Χ. Οι αρχαιολόγοι έχουν συλλέξει ένα μεγάλο αριθμό ευρημάτων από τη βραχοσκεπή, γεγονός που δείχνει ότι η ανθρώπινη δραστηριότητα ήταν ιδιαίτερα συχνή και έντονη στη θέση αυτή. Έχουν βρεθεί λιθοτεχνίες από πυριτόλιθο, που πιθανόν προέρχεται από τις όχθες του Βοϊδομάτη, αλλά αυτό που παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον είναι η παρουσία μεγάλης εστίας στο βαθύτερο σημείο της βραχοσκεπής, η οποία προφανώς αποτελούσε το επίκεντρο των δραστηριοτήτων που διαδραματίζονταν στο Κλειδί και κατά κάποιο τρόπο δίνει κάποια στοιχεία για τη χρήση της προϊστορικής αυτής θέσης.